کتابخانه مجلس شورای اسلامی، اخیراً ۶۳ نسخه خطی را از یکی از خانواده های کمتر شناخته شده قزوینی خریداری کرده است. نسخی که در میان آنها، آثار نفیس و ارزشمندی مشاهده می گردد. این نسخ خطی متعلق به مرحوم میرزا محمود حامد قزوینی بوده که توسط خانواده وی در اختیار کتابخانه مجلس قرار گرفته است.

به این بهانه، ضمن معرفی اجمالی این چهره گمنام قزوینی، به معرفی آثاری می پردازم که توسط کتابخانه مجلس خریداری شده و فهرست آنها نیز در شماره ۱۱ فصلنامه پیام بهارستان منتشر شده است.

شادروان میرزا محمود حامد قزوینی فرزند حاج محمد کریم خانه‌پز در سال 1264 ش. در شهر قزوین دیده به جهان گشود و تا سال 1302 ش در این شهر سکنا داشت. خاطرات نقل شده از جانب آن مرحوم برای فرزندان و نزدیکانش، حکاتب از آن دارد که وی در مدارس علوم دینی قزوین تحصیلات خویش را آغاز و تکمیل نموده، ولی از نام معلمان و مدرسان ایشان اطلاعی در دست نیست. وی علیرغم توصیه و خواست پدر بر فعالیت در پیشه خود، که تجارت بوده است راه دیگری را برای معاش برگزیده و در سال 1302 راهی تهران می‌شود، در حالی که در این زمان متأهل و صاحب دو فرزند نیز بوده است.

میرزا محمود در تهران به سبب تحصیلات و خط خویش به سمت تندنویس در اطاق تجارت مشغول به کار می‌گردد. سپس تا تشکیلات حاج حسین امین‌الضرب که رئیس اطاق تجارت و از رجال آن زمان بوده در زمینه‌های گوناگون تجارت فعالیت داشته است آغاز به همکاری می‌یابد.

یکی از شاخص‌ترین فعالیت‌های حاج حسین‌امین‌الضرب احداث کارخانه برق امین‌الضرب بوده است و میرزا محمودحامد قزوینی مدیریت این کارخانه را حدوداً در دهة 1320 هـ. ش به عهده داشته است. علاوه بر آن دقت، ‌هوشمندی، صداقت و امانت داری ایشان سبب می‌گردد تا به عنوان یک وکیل صادق نیز در این تشکیلات حتی تا پس از فوت حاج حسین امین‌الضرب ایفای نقش نماید. وی تا زمانی که توان کاری داشتند به همکاری خود در این تشکیلات ادامه داد.

در کنار فعالیت‌های روزمره برای امرار معاش، کتاب و مطالعه، جایگاه ویژه و اساسی در زندگی شادروان میرزا محمود حامد قزوینی داشته است، و مجموعه کتابی که از وی به یادگار مانده، گواه این مطلب است. نقدها و هامش‌نویسی‌ها بر کتب به جا مانده از میرزا محمود نمایانگر دقت و نکته سنجی وی در هنگام مطالعه است.

تنوع کتب وی که شامل موضوعاتی چون؛ دین، فسلفه،‌ عرفان،‌ اخلاق، شعر ادبیات،‌ جغرافیا،‌ تاریخ، ریاضیات، طب، ... می‌گردد نشان‌دهنده این است که مبرزا محمود طالب کسب آگاهی در زمینه‌های گوناگون بوده‌ است.

اسلوب و انضباط که از شاخصه‌های اصلی شخصیت آن مرحوم بوده است را می‌توان در نحوه نگهداری و طبقه‌بندی کتابهای ایشان مشاهده کرد، قابل ذکر است که وی صحافی و ترمیم کتابها را شخصاً انجام می‌داد. نوشته‌های به جا مانده از ایشان نیز نمایانگر خوشنویسی آن مرحوم است.

به گفته آقای شاه حسینی، نوه شادروان میرزا محمود حامد قزوینی، وی از سال 1339به تدریج نور دیدگان خود را از دست داده و در طی یکسال تقریباً به طور کامل قوه بینایی خود را از دست می‌دهد، ولی به واسطه ایمان و توکل قوی تا پایان عمر هرگز کسی شکایتی از شرایط پیش آمده برای ایشان، را به یاد ندارد.

میرزا محمود حامد قزوینی در سال 1349 ش در سن 85 سالگی در تهران دارفانی را وداع گفت و چهار فرزند، مجموعه گفتارها و رفتارها و رهنمودهای متکی بر اخلاق و فضایل اعلا برای همگانی که با ایشان آشنایی داشتند و نیز این مجموعه کتاب را به یادگار گذاشت.

و اما فهرست نسخ خطی خریداری شده توسط کتابخانه مجلس شورای اسلامی از خانواده مرحوم میرزا محمود به این شرح است؛

1. مفتاح ‌الخزائن ملاذ‌ الداعی و معاذ الساعی/ اسدالله بن عبدالله طالقانی لطفعلی تبریزی/ [شماره نسخه در کتابخانه] 21051

2. حالات حکماء (تذکرة الحکماء)، صیدنامه، مختصری در صور و اشکال هندسی/ ناشناس / 21052

3. ابواب الجنان / واعظ قزوینی / 21053

4. عروة النجاح فی ترجمه مفتاح الفلاح با حواشی منه عفی عنه و تملک فرهاد میرزا / محمد شریف شعیبی گیلانی(1087ق) / 21054

5. ترجمه جمال الاسبوع ابن طاووس نسخه خوش خط. نسخه دیگری از آن به دست نیامد / محمد تقی بن علینقی طبسی /21055

6. شرح اصول کافی _ تألیف در 1064ق- با تملک ملا یحیی بن محمد شفیع بید آبادی1322ق نسخه تصحیح شده و پاکیزه.کاتب: احمد بن کمال‌الدین بن احمد1085ق / مولی صالح مازندرانی / 21056

7. الفین الفارق بین الصدق و المین کاتب: عبدالقادر بن محمد کاتب1078ق با مهر تملک شیخ فضل الله نوری / علامه حلی / 21057

8. مکاتیب درآغاز نسخه شخصی به نام محمود حامد قزوینی در 1377ق شرح حال قطب را نوشته است کاتب:عبدالقادربن شاه حسین 1045ق / عبدالله قطب بن محیی / 21058

9. فوائد / شیخ احمد احسایی / 21059

10. بهارستان / عبدالرحمان جامی / 21060

11. حاشیه الفوائد الضیائیه عبدالرحمان جامی / سید نعمت الله جزایری / 21061

12. شرح خلاصة الحساب شیخ بهایی / فاضل جواد کاظمی / 21062

13. خزان و بهار / قاضی محمد شریف کاشف شیرازی / 21063

14. مفتاح الفلاح / شیخ بهایی / 21064

15. الهدایه فی النحو با مهر تملک شیخ فضل الله نوری / 21065

16. مصباح المتهجدکاتب:تقی بن اسماعیل حسینی کاظمی1055ق / محمد بن حسن طوسی / 21066

17. ادعیه / 21067

18. مطول نسخه پاکیزه / سعدالدین تفتازانی / 21068

19. خواص الحیوان / محمدتقی بن خواجه محمد تبریزی / 21069

20. بحار الانوار(ج 9) کاتب:محمد نصیر بن محمد علی ابهری الجی اصفهانی1079ق نسخه پاکیزه/ محمد باقر مجلسی / 21070

21. تاریخ نگارستان / محمد بن احمد انصاری شیرازی؛ کتابت 1059ق / 21071

22. انوار سلیمانی کاتب:محمد جعفر بن محمد باقر 1099ق / عباس مولوی / 21072

23. مغنی (در نحو)­_غیر از مغنی ابن هشام) کاتب: عزالدین حسینی967ق/ 21073

24. طب / 21074

25. مجموعه: تفسیر نادعلی،شرح دعای سیفی و ادعیه دیگرنسخه خوش خط/ 21075

26. مجموعه: الفوائد الصمدیه و الفرائد البهیه(شرح صمدیه)کاتب:محمد علی قزوینی / شیخ بهایی و محمد بن محمد باقر 27. مختاری نائینی / 21076

27. خزائن الجواهر سلطانی / محمد حسین بن صالح خاتون آبادی / 21077

28. هفت اورنگ / عبدالرحمان جامی / 21078

29. جواهر السنیه نسخه کامل با حواشی و تصحیحات.کاتب:عبدالغفار حسینی تویسرکانی 1258ق / شیخ حر عاملی / 21079

30. مجموعه: مرآت المحققین، آیة النور و کنزالاسرار کتابت 1212ق / شیخ محمود شبستری،نور علی شاه / 21080

31. جنگ نامه محمد حنفیه،داستانهای تاریخی وسایر متفرقات / 21081

32. مطول نسخه اعراب گذاری شده کاتب:ابراهیم گلپایگانی1077ق / سعدالدین تفتازانی / 21082

33. مفاتیح الاعجاز و تحفه عباسی کاتب:محمود مراغی1239ق / شمس الدین محمد لاهیجی و محمد علی مؤذن سبزواری / 21083

34. بحارالانوار(مزارات) شعری در وفات مجلسی درآغاز نسخه سروده شده است کتابت 1267ق / محمد باقر مجلسی / 21084

35. مختلف الشیعه کاتب:شیخ کالی ولد شیخ عالم کتابت 1084ق.نسخه تصحیح شده/ علامه حلی / 21085

36. جوامع الجامع نسخه کامل.با تملک ضیاء لشگر / فضل بن حسن طبرسی / 21086

37. قابوس نامه نسخه خوش خط / عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر وشمگیر / 21087

38. مقتل(فارسی) / 21088

39. هادیه قطب شاهی(کشف الآیات) / محمد علی کربلایی / 21089

40. مجموعه رسالات عرفانی از جمله مفاتیح المسالک و جواز السائرین / 21090

41. اطباق الذهب / شرف الدین شفروه اصفهانی / 21091

42. کلمات مکنونه (قطع بیاض) / محسن فیض کاشانی / 21092

43. کتاب دعا / 21093

44. شواهد الربوبیه و قضا و قدرکاتب:شیخ علی بن شیخ محمد نجفی مسیبی1070ق نسخه مقابله شده / ملاصدرا / 21094

45. مجموعه: رساله در تقسیم امراض و رساله در بیان ادویه و جوهریات .کتابت1292ق / 21095

46. تفسیر قمی / علی بن ابراهیم قمی / 21096

47. کنز العرفان نسخه دارای حواشی / فاضل مقداد سیوری / 21097

48. وسیلة النجاة و انیس الحیاة و المماة ـ تألیف در 1287ق ـ خط مؤلف1290ق.نسخه ای از آن به دست نیامد / محمد یوسف بن عبدالحمید قاری / 21098

49. مرآت المحققین و شرح تائیه ابن فارض / شیخ محمود شبستری و  عبدالرحمان جامی / 21099

50. مجموعه رسالات در نجوم و تقویم و رمل / 21100

51. شرح الفیه ابن مالک (فارسی)کاتب: نورالدین محمد بن محمد مؤمن 1055ق.چاپ نشده / محمد علی بن مولی بابا سرکانی(تویسرکانی) / 21101

52. صحیفه سجادیه / 21102

53. مجموعه:جام جهان نما،شرح حدیث حقیقت(کمیلیه)،ترجیع بند / محمد شیرین مغربی / 21103

54. ابواب الجنان کتابت 1321ق / واعظ قزوینی / 21104

55. مظاهر محمودیه / محمد بن مهدی حسینی(1264ق) / 21105

56. اربعین با علامت بلاغ / شیخ بهایی / 21106

57. جامع الاسرار / 21107

58. مجموعه:کلمات مکنونه،رساله در وحدت وجود،الزوراء / فیض کاشانی،دوانی / 21108

59. شرح حی بن یقظان / ابن زیله / 21109

60. ریاض المتهجدین با حواشی منه / محمد رضی مستوفی / 21110

61. مجموعه رسالات از جمله: مدارک الغرایب،تفسیر فاتحة الکتاب،مسالک الطریقة و مدارک الحقیقه.کتابت 1262ق / حسن بن عبدالرحیم مراغی / 21111

62. الدرة الغرویه و شرح کبیرکاتب:عبدالرحیم  بن عباسقلی ابوینی 1268ق / 21112

63. البهجة المرضیه / جلال الدین سیوطی / 21113