بيشك روز چهاردهم مهرماه سال 1330، همواره به عنوان روزي به يادماندني در تاريخ ملت ايران باقي خواهد ماند. روزي كه زندهياد دكتر محمد مصدق به منظور دفاع از حق مسلم ملت ايران و كوتاه كردن دست دولت بريتانيا از صنعت نفت ايران، تهران را به مقصد مقر سازمان ملل متحد در نيويورك ترك كرد.
دفاع قاطعانه منطقي و مستدل دكتر مصدق در جريان حضور وي در جلسات شوراي امنيت و ديدارهاي او با رؤسای ساير کشورهای جهان، تلاش بريتانيا را ناكام گذاشت و با پيشنهاد فرانسه، شوراي امنيت سازمان ملت متحد شكايت بريتانيا از ايران را به دادگاه بينالمللي لاهه ارجاع داد.
شكايتي كه سرانجام در نتيجه اقدامات موثر و حضور دكتر مصدق در مقر دادگاه بينالمللي لاهه با راي اين مرجع حقوقي بينالمللي به نفع ايران خاتمه يافت و مبارزات ملت ايران براي ملي شدن صنعت نفت با ناكامي تلاشهاي گسترده دولت استعمارگر بريتانيا به فرجامي خوش بدل گشت.
با گراميداشت خاطره زندهياد دكتر مصدق، تصاوير زير كه از اين سفر تاريخي برجاي مانده است را ببينيد؛
روز چهاردهم مهرماه سال 1330 دکتر محمد مصدق که پنج ماه از دوران نخستوزيریاش را میگذراند، عازم نيويورک، مقر سازمان ملل شد تا در اين سازمان به ادعای دولت انگليس درخصوص صنعت نفت ايران پاسخ دهد.
دکتر مصدق پس از شهريور ۲۰ و سقوط رضاشاه در انتخابات دوره ۱۴ مجلس بار دیگر در مقام نماينده اول مردم تهران به مجلس شوراي ملي راه يافت. در اين مجلس برای مقابله با فشار شوروی برای گرفتن امتياز نفت شمال ايران، او طرحی قانونی را به تصويب رساند که دولت از مذاکره در مورد امتياز نفت تا زمانی که نيروهای خارجی در ايران هستند، منع میشد.
مصدق در اين سفر با مقامات بلندپايه کشورهای مختلف جهان ديدار و گفتگو کرد. در همين جلسات گفتگو، او توانست نظر بسياری کشورها را در خصوص اقامه دعوای انگليس عليه ايران، به نفع کشورمان جلب کند.
پس از ترور نخستوزیر وقت، سپهبد حاجیعلی رزمآرا، طرح ملی شدن صنايع نفت به رهبری دکتر مصدق در مجلس تصویب شد. پس از استعفای حسين علاء که بعد از رزمآرا نخستوزير شده بود، در شور و اشتياق عمومی دکتر مصدق به نخستوزيری رسید و برنامه خود را اصلاح قانون انتخابات و اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت اعلام کرد.
پس از شکایت دولت انگليس از دولت ايران و طرح اين شکایت در شورای امنیت سازمان ملل، دکتر مصدق عازم نیویورک شد و به دفاع از حقوق ایران پرداخت. سپس به دادگاه لاهه رفت و با توضیحاتی که در مورد قرارداد نفت و شيوه انعقاد و تمدید آن داد، دادگاه بينالمللی خود را صالح به رسيدگی به شکايت بريتانيا ندانست و مصدق در تلاش براي احقاق حق ملت ایران به پيروزی قاطع دست يافت.
ژوزف آلسوپ تحليلگر برجسته آمريکايی در نيويورکهرالدتريبون نوشت: «موفقيت استثنایی ايران سبب تحريک و تهييج دولت های عربی شده و مصر آماده لغو معاهده خود [بر سر اداره کانال سوئز] با بريتانياست و در سراسر منطقه عکسالعملهای نامساعدی به وجود آمده که موقعيت موسسات نفتی آمريکائی را نيز به خطر می اندازد».
رسانهها و خبرگزاریهای بينالمللی در آن مقطع نوشتند؛ روزی که دکتر مصدق به مقر سازمان ملل رفت و دهها خبرنگار و عکاس بر سر راهش سبز شدند، روزی بینظير در تاريخ سازمان ملل در ششمين سال تاسيساش بود.
در اين جلسه در حالی که همه چيز به نفع بريتانيا بود اما، نتيجه آن چنان که نماينده بريتانيا میخواست نشد. حضور دکتر مصدق و استدلالهای وی نظم و اتحادها را به هم ريخته بود.
در حالی که دکتر مصدق عليرغم دعوت رسمی دبيرکل سازمان ملل حاضر به شرکت در شورای امنيت نشد، اول نماينده فرانسه پيشنهاد کرد که شورای امنيت تصميمی نگيرد تا ديوان بين المللی لاهه نظر بدهد، آنگاه «سر گلادوين جب» اعتراف کرد که موفق به جلب نظر اکثريت نشده است بنابراين با پيشنهاد فرانسه موافق است. در نتيجه هشت عضو با فرانسه موافقت کردند، شوروی سابق تنها مخالف بود و هند در جلسه شرکت نکرد و يوگسلاوی رای ممتنع داد.
جلسه شورای امنيت صحنهای بود که مصدق نقش خود را با مهارت تمام به انجام رسانيد. آچسن نيز در نوشته خود چيرهدستی مصدق را در کار خود ستوده و گفته است که؛ «او يکشبه به ستاره تلويزيون تبديل شد.»
دکتر مصدق در آن جلسه گفت: "تهديد يک دولت بزرگ که برای انجام مقاصد خود به چترباز و کشتی جنگی متوسل شده نشان می دهد که سازمان ملل در حفظ صلح و امنيت جهان چندان به وظيفه خود عمل نمیکند و اين وضع صلح جهانی را متزلزل می کند و شبيه دعوای گرگ و ميش است."
مصدق در جلسه سازمان ملل توانست با دفاع جانانه از حقانيت ملت بزرگ ايران در ملی کردن صنعت نفت با پيروزی به کشور بازگردد.
