آرامشی به دور از همه‌ي غوغاها

چندی روزی‌ست مشهد هستم و در جوار حرم نورانی آقا و مولایمان، علی ابن موسی الرضا (ع).

اینجا به دور از همه هیاهوها و غوغاها، به دور از آنچه که در این دو سه ماهه روحم را آزرده است، آرامش از دست رفته‌ام را بازیافته‌ام! اینجا به پناه آقایی آمده‌ام که ملجاء همه‌ي بی‌پناهان، مظلومان و درماندگان است.

چند روزی که اینجا هستم، این توفیق را یافته ام که کارهای نیمه تمامم را سر و سامانی بدهم و مهم‌تر آنکه؛ به حساب و کتابی برسم که دیر یا زود باید در دارالقرار ابدی، پاسخگویشان باشم...

بازي‌گردانان كودتا - 5

اشرف پهلوي در چهارم آبان 1298 در بيمارستان احمديه تهران همراه برادر دوقلويش محمدرضا متولد شد. مادرش تاج‌الملوك ـ دختر تيمور خان آيرملو از فرماندهان تيپ قزاق ـ يكي از چهار همسر رضاخان پهلوي بود. اشرف و محمدرضا دوسال بعد از تولد شمس به دنيا آمدند و اين سه نفر و عليرضا پهلوي، تني يكديگر بودند.

اخراج اشرف پهلوي از ايران توسط دولت دکتر محمد مصدق - ۱۰ مرداد ۱۳۳۱

اشرف كه چند ماه پيش از آن به علت توطئه‌هايي كه عليه مصدق مي‌كرد، به خارج از كشور تبعيد شده بود، روز سوم مرداد 1332 به طور ناشناس به تهران بازگشت. اشرف مستقيماً از فرودگاه به كاخ سعدآباد رفت، تا پيغام و نقشه‌هاي كودتا را كه از خارج آورده بود به شاه برساند. مطبوعات به شدت به بازگشت اشرف اعتراض كردند و مصدق به شاه اعلام كرد كه اشرف طي چهل و هشت ساعت، بايد ايران را ترك كند. او قبل از آمدن به ايران، در سوئيس با ژنرال شوارتسكف كه از طرف آمريكا عمليات كودتا را هدايت مي‌كرد، ملاقات كرده و پيامي از او براي شاه آورده بود. در پاريس هم با عوامل اطلاعاتي سفارت انگلستان و شركت سابق نفت ملاقات و آمادگي خود را براي همكاري در اجراي كودتا اعلام كرده بود. روز پنجم مرداد، اشرف پهلوي ايران را ترك كرد.

بازي‌گردانان كودتا - 4

نعمت‌الله نصيري که نام او بیشتر با ریاست ۱۳ ساله اش بر سازمان اطلاعات و امنيت كشور ـ ساواك ـ شناخته شده است در مرداد ۱۲۸۹ در سمنان متولد شد ،در سال ۱۳۱۱ وارد دانشكده افسري شد و در ۱۳۱۳ درجه ستوان دومي گرفت. او ۱۰ سال اوليه خدمت خود را در دانشكده افسري گذراند و در بخشي از اين مدت با محمد رضا پهلوي در دانشكده مزبور، دوست و هم دوره بود.

نعمت الله نصیری، از فرماندهان کودتای ننگین ۲۸ مرداد ۱۳۳۲

روز بيست و چهار مرداد، افسران وفادار شاه در كاخ سعدآباد جمع شدند و فرمان آغاز عمليات صادر شد. در همان روز، سرلشكر زاهدي، سرلشكر نادر باتمانقليچ را به رياست ستاد ارتش و سرهنگ نصيري را به فرماندهي عمليات كودتا منصوب كرد.

بازي‌گردانان كودتا - 3

كرميت روزولت در ۱۶ تير ۱۳۳۲ با گذرنامه جعلي به نام جيمز ف. لاكريج از مرز عراق وارد ايران شد تا توطئه امريكايي ـ انگليسي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ را رهبري كند. او در آن زمان ۱۲ سال تجربه پژوهش و كار در مسائل ايران داشت و طي اين سالها فعاليتهاي اطلاعاتي امريكا را در خاورميانه هدايت مي‌كرد. كرميت روزولت با نقش خود در عمليات ۲۸ مرداد ۳۲ محمد‌رضا پهلوي را براي هميشه مديون خود ساخت.

او نخستين ديدار خود را با شاه پس از كودتا ـ اول شهريور ۱۳۳۲ ـ چنين شرح مي‌دهد: «راننده مستقيماً مرا كنار پله‌ها برد. آنجا مردي با لباس فراك از من استقبال كرد. تعظيم كوتاهي نمود و مرا به طبقه دوم راهنماي كرد. شاه در اتاق پذيرايي منتظر من بود... موقعي كه به يكديگر دست مي‌داديم مرد ديگري با لباس فراك با گيلاسهاي كوچك ودكا و خاويار وارد شد... اولين كلمات شاه بسيار موقر و سنگين ادا شد: من تاج و تختم را از بركت خداوند، ملتم، ارتشم و شما دارم. گيلاسش را برداشت و به سلامتي من دستش را بلند كرد و من هم همين كار را كردم. هر دو آن را نوشيديم. سپس شاه خنديد و گفت خيلي خوشحالم از اينكه شما را اينجامي‌بينم، خيلي بهتر از داخل ماشين و خيابان و باغ است...»

بازي‌گردانان كودتا - 2

شعبان جعفري در سال ۱۳۰۰ش در محلة سنگلج تهران متولد شد. او پس از تحصيل كوتاه مدت در مدارسي چون عنصري، بصيرت و اسلام به علت شرارت، تحصيل را رها كرد و در همان دوران به شعبان بي‏مخ معروف شد. پس از ترك تحصيل به كارهاي مختلفي روي آورد ولي در آنها نيز موفق نبود و به علت علاقة زياد به ورزش باستاني روي آورد.

  شعبان جعفري معروف به شعبون بي‌مخ از عوامل اجرايي كودتاي ننگين 28 مرداد سال 1332 در جريان فعاليت‌هاي تبليغاتي مجلس دوره هجدهم   

شعبان كه در محله خود دسته‌اي از اوباش را همراه خود كرده بود، در سن پانزده سالگي به خاطر شرارت به زندان رفت. در سال ۱۳۱۹ به علت اجباري بودن نظام وظيفه، به سربازي رفت و به خاطر فرار مكرر از خدمت سربازي، دوران دو سالة سربازي او چهار سال به طول انجاميد. پس از ورود متفقين به ايران، او نيز با فرار از پادگان به دوران سربازي خود پايان داد و پس از چندي به همراه يكي ديگر از كشتي‏گيران در ميدان شاهپور باشگاه ورزشي به نام باشگاه آهن راه‏اندازي كرد و در مسابقات قهرماني ورزش هاي باستاني كشور سال ۱۳۲۲ به قهرماني در رشته كباده و چرخ دست يافت.

معامله‌اي بر سر تماميت ارضي

غلامرضا پهلوي و امير بحرين

روز ۲۲ مرداد ۱۳۵۰ بحرين با حمايت انگليس رسما از ايران جدا شد و استقلال خود را اعلام كرد . در حقيقت استقلال‌طلبي در بحرين زماني پديدار شد كه اين منطقه از 1892 م. تحت سلطه كامل بريتانيا درآمد. پيش از اين انگلستان از طريق انعقاد قراردادهاي گوناگون كوشيده بود تا اين سرزمين را تحت حاكميت خود درآورد. نخستين قيام عمومي بحرين در مارس 1895 بر ضد «شيخ عيسي بن علي‌» نخستين حاكم از سلسله آل‌خليفه شكل گرفت‌.

بازی گردانان کودتا - 1

فضل الله زاهدي عامل كودتاي ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در كنار دخترش هما و پسرش اردشير

در تاريخ سياسي معاصر ايران، نام فضل الله زاهدي با كودتاي انگليسي ـ امريكايي 28 مرداد 1332 عجين شده است. او در سال 1271 ش. در همدان متولد شد. پس از تحصيلات متوسطه و در آستانه جنگ اول جهاني به نيروهاي قزاق پيوست و فنون نظامي را زير نظر افسران روسي فراگرفت‌. وي در زمره افسران تيپ همدان بود كه براي سركوب نهضت جنگل عازم شمال كشور شد و در كودتاي 1299 رضاخان، به وي پيوست‌. زاهدي در دوره رضاخان صاحب مشاغل مهمي شده و مأموريتهاي بسياري انجام داد.

از عدالتخانه تا حکومت مشروطه

۱۴ مرداد سالروز صدور "فرمان مشروطيت" است. فرمانی كه ۷ ماه بعد از دستور "تاسيس عدالتخانه" صادر شد. تأسيس عدالتخانه يا مجلس شورا و تدوين نظامنامه يا قانون اساسي و همچنين برقراري حكومت مشروطه از نتايج نهضت مشروطه هستند. بنابراين ريشه‌يابي هريك از آنها بدون بررسي نهضت مشروطه امكان‌پذير نيست‌.

شكي نيست كه نارضايي عميق جامعه ايران در سالهاي حكومت قاجار، ريشه اصلي اعتراضات مردمي عليه دولت و زمينه ساز شكل‌گيري نهضت مشروطيت بود. به عبارت ديگر هرج و مرج و فساد در دستگاه اداري‌، تهي شدن خزانه مملكت بر اثر اسراف و ولخرجي‌هاي شاه و درباريان‌، قحطي فزاينده در تهران و شهرستانها، تسلط روزافزون بيگانگان بر كشور، افزايش بهاي ارزاق عمومي‌، وضع ماليات‌هاي كمرشكن وسنگين عليه مردم‌، ظلم و تعدي مأموران قاجاري نسبت به مردم‌، بي حرمتي به مراجع تقليد و زيرپا نهادن احكام اسلامي‌، بحران مالي و سقوط اقتصادي كشور و اعطاي امتيازات گوناگون به قدرت‌هاي استعماري‌، ريشه انقلاب مشروطيت بودند.

* بعضی از دوستان، سوالاتی را از طریق کامنت در ارتباط با "عملیات مرصاد" و ماهیت و چگونگی اقدام انتحاری رهبری سازمان مجاهدین برای فتح!! ۲ روزه تهران مطرح کرده‌اند. تصور مي‌كنم دوستان عزيز و ديگر بينندگان، پاسخ‌شان را مي‌توانند در اين مقاله مستند و تحقيقي كه با عنوان از «فروغ جاويدان» تا «مرصاد» نگاشته شده، بيابند.

دريچه‌ها...

ما چون دو دريچه، رو به روي هم
آگاه ز هر بگو مگوي هم

هر روز سلام و پرسش و خنده
هر روز قرار روز آينده

عمر آينه‌ي بهشت، اما ... آه
بيش از شب و روز تيره و دي كوتاه

اكنون دل من شكسته و خسته ست
زيرا يكي از دريچه‌ها بسته ست

نه مهر فسون، نه ماه جادو كرد
نفرين به سفر، كه هر چه كرد او كرد

«مهدی اخوان ثالث»